Çanakkale muharebelerinin başında Mustafa Kemal komutasındaki Kemalyeri, 19. Tümen’in harekat merkeziydi. Sıcak muharebe alanının hemen yanıbaşındaki bu mevki, yine muharebelerin ilk aylarında Kemalyeri olarak anılmaya başlanmıştı. M. Kemal’in buradan yazdığı 3 Mayıs 1915 tarihli emirde “Tümen Karargahı”, 6 Mayıs 1915 tarihli emirde ise “Kemalyeri” isminin kullanıldığını kanıtlayan orijinal belgeler…

Mustafa Kemal’in is­minin hem tarihe hem coğrafyaya ilk girişi…

Çanakkale kara muhare­beleri başladığında, Fahret­tin Bey (Altay), 3. Kolordu Kumandanı Esat Paşa’nın ya­nında kurmay subayı görevin­dedir. Mustafa Kemal’le de 1915’in başında, tayin edildiği 19. Tümen Kumandanlığı gö­revine giderken tanışır:

“Mustafa Kemal Bey Geli­bolu’dan geçerken bize uğradı; kendisini ilk defa görmüş olu­yordum. Enerjik, muhatabına itimat telkin eden, tok sözlü, sarı saçlı, mavi gözlü, düzgün endamlı genç bir komutan.

Kahramanlar Kemalyeri’nde Çanakkale muharebeler sırasında Kemalyeri yakınında, tahminen Mayıs ayında, korunaklı bir noktada çekilmiş tarihî fotoğraf, 9. Tümen Komutanı Albay Hans Kannengiesser’in arşivinden. Ortada en önde Kolordu Komutanı Esat Paşa. Bize göre sağında Albay Kannengiesser. Onun sağında da 19. Tümen Komutanı Yarbay Mustafa Kemal.
Mustafa Kemal Bey Çanakkale cephesinde.

Fahrettin Altay’ın anıla­rında, iyi bilinen bir olaya da yer veriliyor: 19. Tümen Ka­rargahı’nın bulunduğu yere “Kemalyeri” isminin verilme­si. Fahrettin Bey anılarında bu karargahı ziyaretini anla­tır. Yolda makineli tüfek ateşi altında kaldıktan sonra, en­gebeli arazide kendisine yol gösteren bir erin yardımıyla karargahı bulur. Mustafa Ke­mal ve Kurmay Subayı Binbaşı İzzettin (Çalışlar), bir sel ya­rıntısında ayaklı bir dürbünle düşmanı gözetlemektedirler. Kucaklaşıp öpüşürler. Fahret­tin Bey gazalarını tebrik edip ihtiyaçlarını sorar. Aralarında geçen konuşmayı Altay’ın anı­larından aktaralım:

“- Karargâhınız hep burada mı kalacaktır? Buranın ismi nedir?..

Mustafa Kemal biraz dü­şündü:

– Evet, burada kalacağız. Ama, sel yarıntılarının ismi mi olur?

(Bunları söylerken gülüm­süyordu)

– Olur… Olur… Mesela KE­MALYERİ olur”

dedim.

Hoşlandı. Karargaha dö­nünce Kor. (Kolordu) Komu­tanının muvaffakiyeti alınarak bu isim konuldu (s. 93).

Elimizde Mustafa Kemal tarafından yazılmış iki bel­ge var; ilkinin tarihi 21.2.331, yani 4 Mayıs 1915. Belgenin yazıldığı yer “19. Fırka Karar­gahı” olarak belirtilmiş. Diğer belgenin tarihi ise 24.2.331, yani 6 Mayıs 1915. Bu belge­nin yazılış yeri “Kemalyeri”. Bu durumda Kemalyeri adı­nın kullanılışının 5/6 Mayıs’ta başladığı anlaşılıyor. Musta­fa Kemal’in Kurmay Başkanı İzzettin Bey’in günlüğünde de Kemalyeri ismi ilk kez 11 Ma­yıs’ta görülür. İzzettin Bey’in günlüğünde ismin verilme­siyle ilgili bir bilgi yok; fakat Esat Paşa da anılarında, bu is­mi kendisine Fahrettin Bey’in önerdiğini ve kendisinin de kabul ederek günlük emirle duyuru ve haritalara yazılma­sını emrettiğini anlatır.

3 gün arayla 2 belgedeki isimler Mustafa Kemal imzalı iki belge. İlkinin tarihi 21.2.331 (4 Mayıs 1915); yazıldığı yer 19. Fırka Karargahı. İkincisinin ise 24.2.331 (6 Mayıs 1915); yazıldığı yer Kemalyeri! Bu durumda “Kemalyeri” adının 5/6 Mayıs’ta kullanılmaya başlandığı ortaya çıkıyor (üstte).
Kemalyeri ve Kanlısırt’ın günümüzdeki görünümü.
Altay’ın anılarında M. Kemal- Kemalyeri Fahrettin Altay’ın Mustafa Kemal’le nasıl tanıştığını ve 19. Tümen Karargahı’na Kemalyeri ismini verişini anlattığı kitap (İnsel Yayınları 1970). Kapak fotoğrafında İstiklal Savaşı yıllarında Mustafa Kemal ve Fahrettin Bey.