DARBECİNİN EL KİTABI

ABD’li askerî stratejist Edward Luttwak’ın 1968’de yazdığı Coup d’État: A Practical Handbook (Darbenin El Kitabı) gelmiş geçmiş en çok satan darbe stratejisi kitabı olarak biliniyor. Darbe sonrası analizleriyle de dikkat çeken Luttwak, kitabında darbeleri siyasetten bağımsız, tamamen teknik olarak değerlendiriyor ve konuyu “şartlar, strateji, planlama ve yürütme” olarak ele alıyor. 2016’da güncellenen baskısıyla gündeme gelen kitabın ilk edisyonunu linkten okuyabilirsiniz.

DARBE AVCISI KEDİ

İran’ın demokratik seçimle yönetime gelen başarılı lideri Dr. Muhammed Musaddık 1953’te darbeyle devrilmiş ve CIA darbede önemli bir rol oynadığını 2013’te belgeleriyle itiraf etmişti. İsterseniz bu hadiseyi tarih kaynaklarından değil, bir kediyi takip ederek izleyebilirsiniz. Gittiği festivallerden ödülsüz dönmeyen, tasarımlarıyla bile keyif veren yarım saatlik dokümanter oyun The Cat and the Coup, 1953 Darbesi’nin ayrıntılarını sizin keşfetmenizi sağlıyor.

DARBE-KARŞITININ EL KİTABI

Albert Einste­in Enstitüsü’nün kurucusu ve siyaset bilimi te­orisyeni Gene Sharp aynı zamanda pasif direniş eylemlerinin de babası olarak tanınıyor. 2003’te yazdığı Anti-Coup (Darbe-Karşıtı) adlı kitabın­da gelenek olarak uzak olduğumuz ve fakat çok kıymetli yöntemlerden bahseden Sharp, siville­rin ve sivil toplum örgütlerinin şiddetsiz eylem taktikleriyle darbeleri nasıl etkisiz hale getire­ceğini anlatıyor. Enstitü araştırmacılarından Bruce Jenkins ile birlikte yazdığı kitabı website­sinden indirmeniz mümkün.

ORTAK HAFIZA ANITLARI

Son yüzyıl içerisinde ülkemizdeki demokrasi ve insan haklarına aykırı örnekleri, Dünya Politika Geliştirme Enstitüsü, Fetzer Enstitüsü ve Hafıza Merkezi bir araya getirerek fevkalade bir bilgi derlemesi oluştur­muş. 12 Eylül Utanç Müzesi’nden Dersim Kat­liamı Anıtı’na, projelendirilen her bir hafıza anıtının ayrıntılı bilgisi, fotoğrafları ve projenin geldiği nokta websitesinde yer alıyor.

HITLER VE BİRAHANE DARBESİ

1923’te Adolf Hitler’in bir hayali var­dı: Bavyera’yı ele geçirerek Berlin’e yürümek ve Weimar Cumhuriyeti’ne son ver­mek. Bu amaçla yanına 600 askerini alıp Bür­gerbräukeller birahanesini bastı ve o gece top­lanmış olan Münih ticaret örgütlerini kendisiyle işbirliği yapmaya davet etti. Hitler’in ünlü Bira­hane Darbesi planını videodan izleyebilirsiniz.

SSCB: 1991 AĞUSTOS

SSCB’de iktidara geldikten sonra iddialı bir reform hareketi başlatan Gorbaçov’un perestroika ve glasnost açılımları, komünist parti yöneticilerini ve bazı generalleri rahatsız etmişti. Önce ikaz ettiler, ertesi gün ise şehre tanklarla girdiler. 1991’de üç gün süren ve Yeltsin’in de çabalarıyla başarısız olan Ağustos Darbesi, orijinal videolarıyla arşivde.

IRK AYRIMI VE İŞKENCE YILLARI

Güney Afrika’da 1960-1990 arasında süren ırk ayrımı rejimi ve politik baskılar döneminde başgösteren direniş 11.500 yargısız gözaltı ile sonuçlanmıştı; tutuklama ve sorgulamaların en önemli merkezi olan John Vorster Square polis binası vahşet ve işkence tesisine dönüşmüştü. Bu döneme ait kayıtlar, fotoğraflar, dokümanlar ve röportajlar Güney Afrika Tarih Arşivi tarafından Google Arts&Culture’da bir araya getirildi.

ŞİLİ’Yİ SARSAN 24 SAAT

Şili’li gazeteci ve yazar Ascanio Cavallo 2003’te Şili’yi Sarsan 24 Saat adlı bir kitap yazıyor ve bir dijital ekip Şili Darbesi’nin 40. yılında bu kitabı fevkalade bir interaktif projeye dönüştürüyor. İllüstrasyonlar, kroki­ler, haritalar, orijinal görüntü ve ses kayıtlarıyla o günü ‘ya­şamak’ için yapmanız gereken tek şey mouse’unuzu aşağıya doğru kaydırmak.

12 EYLÜL’E KARŞI MÜZİK

12 Eylül darbesi be­raberinde anti-de­mokratik uygula­maları ve insan hakları ihlallerini de getirmiş, idamlar, gözaltları, işten çıkarmalar, yurttaşlıktan çıkarmalar ardı ardına gelmiş, tüm ülkeyi bağlayan karalar sanat ve müzik dünyamızın da üzerine çökmüştü. Fakat darbe­nin sosyal hayatımızdaki etkisi azaldıkça müzisyenlerin kayıtlarında yer bulmaya başladı. 80’lerden günümüze darbeli şarkılar acil demokrasi çağrısı yapıyor.

DEMOKRASİ VE ANTİ-DEMOKRASİ

Opera sanatçısı ve yönetmen Elif Savaş Felsen 1999’da 1960, 1971, 1980 darbelerini ve 1997 askerî müdahalesini konu alan bir belgesel çekti. Dünya basınında büyük ilgi gören fakat ülkemizde tanıtımı yapılmayan belgeselde yakın tarihimizi politikacılar, üst düzey askerler, aktivistler, akademisyenler farklı bakış açılarıyla anlatıyor; daha önce yayınlanmamış fotoğraflar, dokümanlar, ses kayıtları ve filmler ise bir ülkenin demokrasiyi korumak için anti-demokratik yöntemlere başvurmasından doğan sorunları gösteriyor.

ÖZETLE 15 TEMMUZ

Ortadoğu ve Arap basınının önemli network’lerinden Al Sharq Forum, “15 Temmuz 16:00 MİT’in Genelkurmay’ı bilgilendirmesi”nden “20 Temmuz 23:24 Cumhubaşkanı’nın OHAL ilanı”na dek geçen süreyi interaktif bir haritada topladı ve 15 Temmuz darbe girişiminin derli toplu bir özetini arşivinde bulundurmak isteyenlerin hizmetine sundu.

5 FİLM

1: Z (1969), Yön.: Costa-Gavras; Oyn.: Yves Montand, Irene Papas

2: JFK (1991), Yön.: Oliver Stone; Oyn.: Kevin Costner, Gary Oldman

3: The Last King of Scotland (2006), Yön.: Kevin Macdonald; Oyn.: Forest Whitaker, James McAvoy

4: Persepolis (2007), Yön.: Marjane Satrapi, Vincent Paronnaud; Ses.: Chiara Mastroianni, Catherine Deneuve

5: Valkyre (2008), Yön.: Bryan Singer; Oyn.: Tom Cruise, Bill Nighy

5 BELGESEL

1: Jango (1984), Yön.: Silvio Tendler

2: The War on Democracy (2007), Yön.: Chris Martin, John Pilger

3: The Shock Doctrine (2009), Yön.: Michael Winterbottom, Mat Whitecross

4: Nostalgia for the Light (2010), Yön.: Patricio Guzmán

5: The Act of Killing (2012), Yön.: Joshua Oppenheimer