0,00 ₺

Sepetinizde ürün bulunmuyor.

Sözdizimi yanlış olunca: ‘Ben çok denizde yüzerim’

Sözdizimine gösterilen özen, iletimizin hedef tarafından doğru algılanması bakımından önem taşıyor şüphesiz. Sözdizimi (Fransızcası ile sentaks) doğal dillerdeki cümle kurma ilkelerini inceleyen ve cümle kurma esnekliğini ele alan dil bilimi dalıdır. Türkçe sözdiziminin en belirgin özelliği, kelime gruplarında ve cümlede ana ögenin genellikle sonda bulunmasıdır. Edebî topluluklar bilinçli olarak sözdizimi sapmaları yapabilir.

SUHA ÇALKIVİK

Sözcüklerin cümle içinde yanlış yerde kullanılması şeklinde görülen anlatım bozukluğuna sözdizimi yanlış­lığı diyoruz. “Gaz maskesiz bi­naya girmeyin” cümlesinde “gaz maskesiz” ifadesi yanlış yerde olduğu için binada gaz maske­si bulunması gerektiği anlamı­nı çıkarırız. Oysa cümle, “binaya gaz maskesiz girmeyin” şeklinde kurulmalıdır. Sözdizimine gös­terilen özen, iletimizin hedef ta­rafından doğru algılanması bakı­mından önem taşıyor şüphesiz.

Sözdizimi (Fransızcası ile sentaks) doğal dillerdeki cüm­le kurma ilkelerini inceleyen ve cümle kurma esnekliğini ele alan dil bilimi dalıdır. Türkçe sözdiziminin en belirgin özelliği, kelime gruplarında ve cümlede ana ögenin genellikle sonda bu­lunmasıdır. Cümlede yargı bil­diren öge yüklemdir ve cümle, yüklem üzerine kurulur.

“İkinci Yeni” örneğinde gö­rüldüğü gibi edebî topluluklar bilinçli olarak sözdizimi sapma­ları yapabilirler. Bu, ürettikleri edebî eserin estetiğiyle doğru­dan ilgilidir.

Ece Ayhan “Ala Ala Hey”de,

“Bütünleyemez mi sanıyor­sunuz çalışır bir şiir kara

Yukarda parçalanmış yüzleri

Türkiye mezarlığının derin­liklerinden çıkarıp”

… derken, şiir okurunun ge­nellikle “alıştığı sözdizimini” is­temesinden rahatsızlık duydu­ğunu, bu bakımdan “işinin zor” olduğunu söylemiştir. Onlarca sözdizimi sapmasına rastladığı­mız Ece Ayhan şiirinde, sıfatları isimlerden sonra kullanma eğili­mi ağır basar (Bakışsız Bir Kedi Kara kitabının isminde, “kara” sıfatının isimden sonra kullanıl­ması gibi). Bu elbette Türkçenin sözdizimine aykırı bir durum­dur. Ancak Ece Ayhan bu bilinçli sözdizimi bozumunu, “yerleşik sözdizimi ile yazılmayacak her şeyi sözdiziminden yararlana­rak dile getirmek” olarak değer­lendirmiştir. İkinci Yeni şairleri, sözdiziminde ve dil bilgisi kural­larında yaptıkları değişiklikleri, şiir dilinde yenilik olarak sun­muşlardır.

Edip Cansever’in, “Sizi gör­müyor muyum dikkat! trenlere çikolata yediriyorum”;

Cemal Süreya’nın, “Denge­sini uzun bıyıklarına borçlu yü­rürken”;

İlhan Berk’in, “Ben seni çıka­rım, belki o balkonları”;

Turgut Uyar’ın, “herkes se­vinç duydular yeni bir çiçeğin kokusuna”

… dizeleriyle karşılaşıldığın­da ilk anda şaşkınlığa uğrar ve tahminlerle anlamlandırmaya çalışırız. Oysa İkinci Yeni şiiri, geleneksel dil yürütmeleriyle çözülemez. Anlaşılması güç im­gelerin kurulması, özel bir söz varlığına yer verilmesi ve sözdi­zimindeki sapmalar, bu şiirin en belirgin özellikleridir.

Ece Ayhan’ın sözdizimi ile bitirelim: “Bence bildiğimiz ‘in­san’ sözcüğü bir ‘fiil’dir hem ger­çekte, hem bence. Ve ben insan aklına gelebilecek bütün zaman­larda bu ‘insan’ fiilini çekmeye çalışırım. Tabii yeni bir sözdizi­mi ve yeni bir dil bilgisiyle”.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Bu site, istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanıyor. Yorum verilerinizin nasıl işlendiği hakkında daha fazla bilgi edinin.

Devamını Oku

Son Haberler