Antik dönemden günümüze ulaşan tek kütüphane olan Papirüs Villası taşa dönmüş Herculaneum kentinin ortasında 2000 yıl öncesinin “mutluluk ve hazlarını” barındırıyor.

79’da Antik Roma kenti Herculaneum’da yaşa­yan yüksek rütbeli bir dev­let adamı (tahminen Julius Caesar’ın kayınpederi Lucius Calpurnius Piso Caesoninus) kentin en güzel evinde impa­ratorluğun en seçkin kütüpha­nelerinden birini kurmuştu. Heykeller ve sanat eserleriyle donatılmış olan sayfiye evin­de dönemin önemli filozofları ağırlanıyor, uzun felsefe soh­betleri yapılıyor, Yunan ede­biyatı ve felsefesi öğrencileri burada bilgilerini geliştirme imkânı buluyordu. Kütüpha­nedeki eserleri seçen ve top­layan, Epikürcü felsefenin temsilcilerinden ve ailenin yakın dostu şair-filozof Ga­dara’lı Philodemus’tu; dolayı­sıyla kütüphane adeta Epikür felsefesenin yuvası olmuştu. “İnsan fanidir, varoluş amacı mutluluk ve hazdır” felsefesi­ne inanan, kendilerini mutlu­luğu ve zevki aramaya adayan Epikürcülerin bu kütüphane­de yaptığı çalışmalar papirüs­lere yazılıyor ve kütüphane­deki diğer papirüs rulolarına ekleniyordu. Herculaneum kentinde süregiden bu mutlu refah hayat 24 Ağustos 1979 günü Vezüv Yanardağı’nın pat­lamasıyla son buldu. İlk patla­ma Pompei’ye göre daha hafif atlatıldığı için halkın bir kısmı deniz yoluyla kenti terketti. Ancak ikinci patlamayla bir­likte villalar, tapınaklar, avlu­lar, pazarlar, heykeller, moza­ikler, insanlar, hayvanlar, her şey volkanik kül ve lavların altında kaldı. Ve tabii papirüs­ler de…

Herculaneum’da ilk araş­tırmalar 18. yüzyılda başladı. 1752’de mimar ve mühendis Karl Weber’in liderliğinde ya­pılan kazılar sonucu Papirüs Villası’na (Villa dei Papiri) ulaşıldı ve 1800 civarında pa­pirüs bulundu. Rulolar iyice kömürleştiği için parçalama­dan açmak zor oldu. Ancak bir süredir üzerinde çalışılan özel bir X-ışını teknolojisiyle niha­yet 2015’te papirüsler açılma­dan katman katman deşifre edilmeye başlandı.

Papirüs Villası’nın plandan hareketle çizilen şeması.

Papirüslerin büyük kısmı Napoli Ulusal Arkeoloji Mü­zesi’nde korunuyor. Zamanın­da “politik hediye” olarak tak­dim edilen altı papirüs bugün Fransız Enstitüsü’nde, 18’i Britanya ve Bodleian kütüpha­nelerinde muhafaza ediliyor.

Papirüs Villası dönem dö­nem ziyaretlere kapalı, res­torasyon çalışmaları devam ediyor. Klasik bir “Roma villa­sı” olan yapı 2000 yıl öncesi­ne en yakın şeklini aldığında ve duvar resimleriyle mozaik­lerin tamamı ortaya çıktığın­da, antik dönemden günümü­ze ulaşan bu tek kütüphaneyi ziyaret etmek gerçekten paha biçilmez olacak.

MÖ 1. yüzyıla ait papirüs Şair-filozof Gadara’lı Philodemus’a ait olduğu sanılan papirüs Epikür çalışmalarından notlar içeriyor (Tesoro letterario di Ercolano).